{
  "language": "tr",
  "interfaceLanguage": "tr",
  "url": "https://voltformer.com/tr/articles/submerged-arc-furnace-saf-transformers-high-current-bus-electrodynamics",
  "id": "art-56",
  "slug": "submerged-arc-furnace-saf-transformers-high-current-bus-electrodynamics",
  "title": "Batık Ark Fırını (SAF) Trafoları: Yüksek Akımlı Bara Elektrodinamiği ve Kısa Devre",
  "summary": "Ferroalyaj ve silisyum ergitme batık ark fırını transformatörlerinde elektromekanik tasarım: 40-100 kA sekonder baralar, elektrot pensesinde harici üçgen kapatma ve elektrodinamik kuvvetler.",
  "readTime": "10 dk okuma",
  "date": "2026-09-17",
  "author": "Voltformer Ağır Metalürji ve Ark Fırını Mühendislik Grubu",
  "category": "Özel Proses Transformatörleri",
  "tags": [
    "SAF Trafosu",
    "Batık Ark Fırını",
    "Yüksek Akım Barası",
    "Elektrodinamik Kuvvetler",
    "Ferroalyaj Ergitme"
  ],
  "contentMarkdown": "### 1. Batık Ark Fırınlarının Ağır İşletme Şartları\n\nBatık Ark Fırınları (SAF); ferrosilis, ferrokrom, ferromangan ve metalik silisyum üretiminde temel ergitme ünitesidir. Serbest ark oluşturan çelik ark ocaklarının (EAF) aksine SAF'ta elektrotlar iletken cevher, indirgeyici (kömür/kok) ve curuf karışımının içine gömülüdür. SAF transformatörleri son derece yüksek sekonder akımları (**$40\\text{ kA ila }120\\text{ kA}$**) düşük ve geniş ayarlı sekonder gerilimlerde ($90\\text{ V ila }280\\text{ V}$) sürekli, aşırı termik dalgalanmalar altında fırına iletmek zorundadır.\n\n### 2. Yüksek Akımlı Sekonder Üçgen Bağlantı Topolojisi\n\n$80\\text{ kA}$ gibi muazzam akımları trafo tankı içinde üçgen bağlayıp çıkarmak kazan saclarında aşırı manyetik indüksiyon ısınmasına ve yüksek reaktif gerilim düşümüne sebep olur. Bu sebeple SAF trafolarında **harici üçgen kapatma (fırın elektrot penselerinde üçgenleme)** uygulanır:\n\n| Tasarım Özelliği | Dahili Üçgen Kapatma | Harici Üçgen Kapatma (Elektrot Pensesinde) |\n|---|---|---|\n| **Buşing Akım Seviyesi** | Tam hat akımı ($I_L = \\sqrt{3} \\cdot I_{faz}$ $\\le 100\\text{ kA}$) | Yalnızca faz akımı ($I_{faz} = I_L / \\sqrt{3}$ $\\le 58\\text{ kA}$) |\n| **Sekonder Buşing Sayısı** | 3 veya 6 büyük terminal | **6 ila 12 çift su soğutmalı bakır boru kovanı** |\n| **Sekonder Devre Reaktansı** | Yüksek ($5 - 10\\,\\text{m}\\Omega$), düşük güç faktörü | **En aza indirilmiş ($< 1.5\\,\\text{m}\\Omega$), bifilar paralel borular** |\n| **Kazan Kaçak Manyetik Isınması** | Ağır girdap ısınması, amanyetik ekler şart | Gidiş-dönüş akımlarının birbirini nötrlemesiyle minimum kaçak |\n\n### 3. Elektrodinamik Kuvvet Fiziği ve Bara Sabitlemesi\n\nFırın içi işletme kısa devrelerinde (örneğin elektrot göçmesi veya curuf köprülenmesi) sekonder akım anma akımının **4 ila 6 katına** fırlar. Paralel iletkenler arasındaki birim boya düşen elektrodinamik mekanik kuvvet Biot-Savart yasası ile hesaplanır:\n\n$$ \\frac{F}{L} = \\frac{\\mu_0}{2\\pi} \\cdot \\frac{i_1(t) \\cdot i_2(t)}{d} \\quad [\\text{N/m}] $$\n\n$d = 0.08\\text{ m}$ mesafede $i_1 = i_2 = 150\\text{ kA}_{tepe}$ değerinde anlık itme kuvveti:\n\n$$ \\frac{F}{L} = \\frac{4\\pi \\times 10^{-7}}{2\\pi} \\cdot \\frac{(150 \\times 10^3)^2}{0.08} = 56.250\\text{ N/m} \\quad (5.6\\text{ ton/metre}) $$\n\nSürekli amanyetik paslanmaz çelik veya epoksi-cam elyaf destek kelepçeleri bulunmadığı takdirde baralar kalıcı olarak bükülür, fazlar arası atlama ve soğutma borusu patlaması meydana gelir.\n\n### 4. Deri Etkisi (Skin Effect) ve Su Soğutmalı Bakır Borular\n\n50 Hz'de elektrolitik bakırda akım nüfuz derinliği (skin depth) $\\delta \\approx 9.3\\text{ mm}$'dir. $20\\text{ mm}$'den kalın masif lamalarda akım yalnızca dış yüzeyden akar, bakır verimsizleşir ve lokal aşırı ısınmalar oluşur. Modern SAF trafolarında **içinden demineralize su dolaşan içi boş bakır borular veya folyo paketleri** kullanılır; su hızı $>1.5\\text{ m/s}$ tutularak bakır sıcaklığı $<65^\\circ\\text{C}$ sınırlandırılır.\n\n### 5. Şartname Kriterleri\n\n- Geniş kademe aralığına sahip ($1:2$ veya $1:2.5$, 27-39 kademe) ve bakımlar arası $>300.000$ anahtarlamaya dayanıklı yük altında kademe değiştirici (OLTC) isteyin.\n- Sekonder buşing çıkışlarındaki kazan kapaklarında indüksiyon ısınmasını önlemek için manyetik olmayan paslanmaz çelik (AISI 304/316) sac plaka kullanılmalıdır.\n- Sekonder bağlantılardaki mikro arklaşmaları erkenden yakalamak için 9 gazlı online çözünmüş gaz analizörü (DGA) entegre edin.\n\n*Kaynak: IEC 60076-1:2024; IEEE Std C57.17-2020; CIGRE TB 883.*",
  "contentLanguage": "tr",
  "sources": []
}
